အခန်း (၁) ပဏ္ဍိတ ကဏ္ဍ

၁) ပျင်းရိသောသူ အတတ်ပညာမရနိုင်၊ အတတ်ပညာမရှိသူ ဥစ္စာစီးပွား မရနိုင်၊ ဥစ္စာစီးပွား မရှိသူ အဆွေခင်ပွန်းကောင်းမရနိုင်၊ အဆွေခင်ပွန်းကောင်းမရှိသူ ချမ်းသာသုခ မရနိုင်၊ ချမ်းသာသုခ မရှိသူ ကောင်းမှုကုသိုလ်မရနိုင်၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်မရှိသူသည် နိဗ္ဗာန်ကို အဘယ်မှာမျက်မှောက်ပြုနိုင်အံ့နည်း One who is lazy gains no knowledge. One who has no knowledge gains no wealth. One who has no wealth has no good companion. One who has no good companion has no solace. One who has no [...]

အခန္း (၁) ပ႑ိတ က႑

၁) ပ်င္းရိေသာသူ အတတ္ပညာမရႏိုင္၊ အတတ္ပညာမရွိသူ ဥစၥာစီးပြား မရႏုိင္၊ ဥစၥာစီးပြား မရွိသူ အေဆြခင္ပြန္းေကာင္းမရႏုိင္၊ အေဆြခင္ပြန္းေကာင္းမရွိသူ ခ်မ္းသာသုခ မရႏိုင္၊ ခ်မ္းသာသုခ မရွိသူ ေကာင္းမႈကုသိုလ္မရႏုိင္၊ ေကာင္းမႈကုသိုလ္မရွိသူသည္ နိဗၺာန္ကို အဘယ္မွာမ်က္ေမွာက္ျပဳႏုိင္အံ့နည္း One who is lazy gains no knowledge. One who has no knowledge gains no wealth. One who has no wealth has no good companion. One who has no good companion has no solace. One who has no [...]

ဗောဇ္ဈင်- (အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သိခြင်း၏ အကြောင်း)

၁… သတိသမ္ဗောဇ္ဈင် … ”သတ္တဝါ အားလုံးတို့သည် ရန်မရှိသူတို့ ဖြစ်ကြပါစေကုန်၊ ဘေးမရှိသူတို့ ဖြစ်ကြပါစေကုန်၊ ချမ်းသာခြင်းရှိသူတို့ ဖြစ်ကြပါစေကုန်”ဟု သတိကို ထင်စေ၏။ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင် ထုံအပ်သော မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ ဖြစ်၏။ ၂… ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင် … ”သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် ရန်မရှိသူတို့ ဖြစ်ကြပါစေကုန်၊ ဘေးမရှိသူတို့ ဖြစ်ကြပါစေကုန်၊ ချမ်းသာခြင်းရှိသူတို့ ဖြစ်ကြပါစေကုန်”ဟု ပညာဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် စိစစ် ‘စူးစမ်း’၏။ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင် ထုံအပ်သော မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ ဖြစ်၏။ ၃… ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင် … ”သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် ရန်မရှိသူတို့ ဖြစ်ကြပါစေကုန်၊ ဘေးမရှိသူတို့ ဖြစ်ကြပါစေကုန်၊ ချမ်းသာခြင်းရှိသူတို့ ဖြစ်ကြပါစေကုန်” ဟု ဝီရိယကို အားထုတ်၏။ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင် ထုံအပ်သော မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ ဖြစ်၏။ ၄… ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင် … [...]

ေဗာဇၥ်င္- (အရဟတၱမဂ္ဉာဏ္ သိျခင္း၏ အေၾကာင္း)

၁… သတိသေမၺာဇၩင္ … ”သတၱဝါ အားလံုးတို႔သည္ ရန္မရွိသူတို႔ ျဖစ္ၾကပါေစကုန္၊ ေဘးမရွိသူတို႔ ျဖစ္ၾကပါေစကုန္၊ ခ်မ္းသာျခင္းရွိသူတို႔ ျဖစ္ၾကပါေစကုန္”ဟု သတိကို ထင္ေစ၏။ သတိသေမၺာဇၩင္ ထံုအပ္ေသာ ေမတၱာေစေတာဝိမုတၱိ ျဖစ္၏။ ၂… ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၩင္ … ”သတၱဝါအားလံုးတို႔သည္ ရန္မရွိသူတို႔ ျဖစ္ၾကပါေစကုန္၊ ေဘးမရွိသူတို႔ ျဖစ္ၾကပါေစကုန္၊ ခ်မ္းသာျခင္းရွိသူတို႔ ျဖစ္ၾကပါေစကုန္”ဟု ပညာျဖင့္ ထက္၀န္းက်င္ စိစစ္ ‘စူးစမ္း’၏။ ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၩင္ ထံုအပ္ေသာ ေမတၱာေစေတာဝိမုတၱိ ျဖစ္၏။ ၃… ဝီရိယသေမၺာဇၩင္ … ”သတၱဝါအားလံုးတို႔သည္ ရန္မရွိသူတို႔ ျဖစ္ၾကပါေစကုန္၊ ေဘးမရွိသူတို႔ ျဖစ္ၾကပါေစကုန္၊ ခ်မ္းသာျခင္းရွိသူတို႔ ျဖစ္ၾကပါေစကုန္” ဟု ဝီရိယကို အားထုတ္၏။ ဝီရိယသေမၺာဇၩင္ ထံုအပ္ေသာ ေမတၱာေစေတာဝိမုတၱိ ျဖစ္၏။ ၄… ပီတိသေမၺာဇၩင္ … [...]

မုသာဝါဒ

မုသာဝါဒကံ ပျက်မပျက် – မဟုတ်မမှန် ပြောသော အကြောင်းအရာ ဖြစ်ခြင်း။ – မဟုတ်မမှန် ပြောလိုစိတ် ရှိခြင်း။ – ပြောလည်း ပြောခြင်း။ – လိမ်သည့်အတိုင်း သူတစ်ပါးက ယုံကြည်သွားခြင်း။ သည် အင်္ဂါလေးချက်နှင့် ညီသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ တချို့က သူတစ်ပါး အကျိုးစီးပွားပျက်မှ မုသာဝါဒကံ ပျက်သည်ဟု ယူဆမိ ကြသည်။ မဟုတ်ပေ။ သူတစ်ပါး အကျိုးစီးပွား ပျက်စီးသည်ဖြစ်စေ၊ မပျက်စီးစည်ဖြစ်စေ၊ လိမ်ပြောသည်နှင့် မုသာဝါဒကံ ပျက်၏။ သူတစ်ပါး အကျိုးစီးပွား ပျက်စီးလျှင် အကုသိုလ်ကြီးမည်။ မပျက်စီးလျှင် အကုသိုလ် သေးမည်။ ဤမျှသာ ကွာခြားချက် ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓက ရာဟုလောဝါဒသုတ်တွင် – ချစ်သား ရာဟုလာ၊ မုသားကို ရယ်စရာအဖြစ်ပင် [...]

မုသာ၀ါဒ

မုသာ၀ါဒကံ ပ်က္မပ်က္ – မဟုတ္မမွန္ ေျပာေသာ အေၾကာင္းအရာ ျဖစ္ျခင္း။ – မဟုတ္မမွန္ ေျပာလိုစိတ္ ရွိျခင္း။ – ေျပာလည္း ေျပာျခင္း။ – လိမ္သည့္အတိုင္း သူတစ္ပါးက ယံုၾကည္သြားျခင္း။ သည္ အဂၤါေလးခ်က္ႏွင့္ ညီေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ တခ်ဳိ႕က သူတစ္ပါး အက်ဳိးစီးပြားပ်က္မွ မုသာ၀ါဒကံ ပ်က္သည္ဟု ယူဆမိ ၾကသည္။ မဟုတ္ေပ။ သူတစ္ပါး အက်ဳိးစီးပြား ပ်က္စီးသည္ျဖစ္ေစ၊ မပ်က္စီးစည္ျဖစ္ေစ၊ လိမ္ေျပာသည္ႏွင့္ မုသာ၀ါဒကံ ပ်က္၏။ သူတစ္ပါး အက်ဳိးစီးပြား ပ်က္စီးလွ်င္ အကုသိုလ္ႀကီးမည္။ မပ်က္စီးလွ်င္ အကုသိုလ္ ေသးမည္။ ဤမွ်သာ ကြာျခားခ်က္ ရွိသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ဗုဒၶက ရာဟုေလာ၀ါဒသုတ္တြင္ – ခ်စ္သား ရာဟုလာ၊ မုသားကို ရယ္စရာအျဖစ္ပင္ [...]

ဥပုသ်စောင့်ရာဝယ်

ဥပုသ် ဆိုတာ ဥပေါသထ ဆိုတဲ့ ပါဠိမှလာပါတယ်။ (ဥပ + ဝသထ)၊ ဥပ- ကောင်းမြတ်သော အကျင့်များနှင့် ပြည့်စုံ၍၊ ဝသထ- နေထိုင်ခြင်း။ အကျင့်ကောင်းများနှင့် ပြည့်စုံစွာနေထိုင်တာကို “ဥပုသ်” လို့ခေါ်ပါတယ်။ ဥပုသ်စောင့်ပြီး ဘုရားဂုဏ်တွေ ရွတ်ဖတ်ပွားများကာ ဘုရားကို အာရုံပြုကြည်ညိုနေရင် “ဗြဟ္မဥပုသ်” လို့ခေါ် ပါတယ်။ *တရားဂုဏ်တော်တွေ ရွတ်ဖတ်ပွားများ အာရုံပြုနေရင် “ဓမ္မဥပုသ်” လို့ခေါ်ပါတယ်။*သံဃာဂုဏ်တော်တွေ ရွတ်ဖတ်ပွားများကာ အာရုံပြုနေရင် “သံဃာဥပုသ်” လို့ခေါ်ပါတယ်။ *မိမိသီလ စင်ကြယ်ပုံကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်ပြီး မိမိသီလကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်ကာ နေထိုင်ခြင်းကို “သီလဥပုသ်” လို့ခေါ်ပါတယ်။ *မိမိနှင့် နတ်ပြည်ခြောက်ထပ်က နတ်တွေ သဒ္ဓါ၊ သီလ စတဲ့ သူတော်ကောင်းတရားတွေ တူညီပုံကို ဆင်ခြင်ပြီး ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာနဲ့ နေထိုင်ခြင်းကို “ဒေဝတာဥပုသ်” [...]

ဥပုသ္ေစာင့္ရာ၀ယ္

ဥပုသ္ ဆိုတာ ဥေပါသထ ဆုိတဲ့ ပါဠိမွလာပါတယ္။ (ဥပ + ၀သထ)၊ ဥပ- ေကာင္းျမတ္ေသာ အက်င့္မ်ားႏွင့္ ျပည့္စံု၍၊ ၀သထ- ေနထိုင္ျခင္း။ အက်င့္ေကာင္းမ်ားႏွင့္ ျပည့္စံုစြာေနထိုင္တာကို “ဥပုသ္” လို႔ေခၚပါတယ္။ ဥပုသ္ေစာင့္ၿပီး ဘုရားဂုဏ္ေတြ ရြတ္ဖတ္ပြားမ်ားကာ ဘုရားကို အာရံုျပဳၾကည္ညိဳေနရင္ “ျဗဟၼဥပုသ္” လို႕ေခၚ ပါတယ္။ *တရားဂုဏ္ေတာ္ေတြ ရြတ္ဖတ္ပြားမ်ား အာရံုျပဳေနရင္ “ဓမၼဥပုသ္” လို႔ေခၚပါတယ္။*သံဃာဂုဏ္ေတာ္ေတြ ရြတ္ဖတ္ပြားမ်ားကာ အာရံုျပဳေနရင္ “သံဃာဥပုသ္” လို႕ေခၚပါတယ္။ *မိမိသီလ စင္ၾကယ္ပံုကုိ ျပန္လည္ဆင္ျခင္ၿပီး မိမိသီလကို ၀မ္းေျမာက္၀မ္းသာျဖစ္ကာ ေနထိုင္ျခင္းကို “သီလဥပုသ္” လို႔ေခၚပါတယ္။ *မိမိႏွင့္ နတ္ျပည္ေျခာက္ထပ္က နတ္ေတြ သဒၶါ၊ သီလ စတဲ့ သူေတာ္ေကာင္းတရားေတြ တူညီပံုကို ဆင္ျခင္ၿပီး ၀မ္းေျမာက္၀မ္းသာနဲ႔ ေနထိုင္ျခင္းကို “ေဒ၀တာဥပုသ္” [...]

ဝါဆိုလပြည့်နေ့ + ဓမ္မစင်္ကြာနေ့

သန္ဓေ, တောထွက်, ဓမ္မစက်, မိန်မြွက်ဝါဆို ဟူသောစကားနှင့်အညီ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် တုသိတာနတ်ပြည်မှ နတ်သားအပေါင်းတု့ိဧ။် ဘုရားဖြစ်ရန် အချိန်တန်ပါပြီဟု လာရောက်ကာ တောင်းပန်ကြသောကြောင့် သန္တုဿိတ နတ်သားအဖြစ်မှ မယ်တော်မာယာဧ။် ဝမ်းတွင်ဝယ် ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် ပဋိသန္ဓေနေတော်မူပါသည်။ ဖွားမြင်မြောက်သောအခါ သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမ အမည်ရလေဧ။်။ ဆယ့်ခြောက်နှစ်ဝယ် ယသော်ဓရာနှင့် ထိန်းမြှား လက်ထပ်လေဧ။် ရာဟုလာ အမည်ရသော သားတော်တစ်ပါး မွေးဖွားလေဧ။် ထိုနောက် သူအို, သူနာ, သူသေ, ရဟန်း, ဟူသော နိမိတ်ကြီးလေးပါးကို မြင်တော်မူကာ အိုခြင်းသဘော နာခြင်းသဘော သေခြင်းသဘော တရားတို့ကိုကြောက်လန့်ကာ အိုခြင်းကင်းရာ နာခြင်းကင်းရာ သေခြင်းကင်းရာ ရဟန်းတစ်ပါးဧ။် ချမ်းသာတရားကို တွေးသိကာ တောထွက်ရန် ကြံစည်တော်မူပြီး ဝါဆိုလပြည့်နေ့ ညသန်းခေါင်ယံ အချိန်တွင် ဖွားဖက်တော် မောင်စံ [...]

၀ါဆိုလျပည့္ေန႔ + ဓမၼစႀကၤာေန႔

သေႏၶ, ေတာထြက္, ဓမၼစက္, မိန္ႁမြက္ဝါဆုိ ဟူေသာစကားႏွင္႔အညီ ျမတ္စြာဘုရားရွင္ ကိုယ္ေတာ္ျမတ္ႀကီးသည္ တုသိတာနတ္ျပည္မွ နတ္သားအေပါင္းတု႔ိဧ။္ ဘုရားျဖစ္ရန္ အခ်ိန္တန္ပါၿပီဟု လာေရာက္ကာ ေတာင္းပန္ၾကေသာေၾကာင္႔ သႏၲဳႆိတ နတ္သားအျဖစ္မွ မယ္ေတာ္မာယာဧ။္ ဝမ္းတြင္ဝယ္ ဝါဆုိလျပည္႔ေန႔တြင္ ပဋိသေႏၶေနေတာ္မူပါသည္။ ဖြားျမင္ေျမာက္ေသာအခါ သိဒၶတၳေဂါတမ အမည္ရေလဧ။္။ ဆယ္႔ေျခာက္ႏွစ္ဝယ္ ယေသာ္ဓရာႏွင္႔ ထိန္းျမႇား လက္ထပ္ေလဧ။္ ရာဟုလာ အမည္ရေသာ သားေတာ္တစ္ပါး ေမြးဖြားေလဧ။္ ထုိေနာက္ သူအုိ, သူနာ, သူေသ, ရဟန္း, ဟူေသာ နိမိတ္ႀကီးေလးပါးကုိ ျမင္ေတာ္မူကာ အုိျခင္းသေဘာ နာျခင္းသေဘာ ေသျခင္းသေဘာ တရားတုိ႔ကုိေၾကာက္လန္႔ကာ အုိျခင္းကင္းရာ နာျခင္းကင္းရာ ေသျခင္းကင္းရာ ရဟန္းတစ္ပါးဧ။္ ခ်မ္းသာတရားကုိ ေတြးသိကာ ေတာထြက္ရန္ ႀကံစည္ေတာ္မူၿပီး ဝါဆုိလျပည့္ေန႔ ညသန္းေခါင္ယံ အခ်ိန္တြင္ ဖြားဖက္ေတာ္ ေမာင္စံ [...]